توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٢٨ - تمنى به«لو»

كه شفيعى ندارد چه آنكه در چنين فرضى ممتنع است [هل‌] را بر معناى حقيقى آن‌كه استفهام است حمل نمائيم زيرا جزم و قطع به انتفاء امر مستفهم عنه مى‌باشد.

و نكته‌اى كه در تمنّى به [هل‌] و اينكه از [ليت‌] به آن عدول شده وجود دارد اين است كه طالب بخاطر كمال عنايتى كه به امر متمنّا دارد آن را در صورت امر ممكنى كه جزم به انتفائش نيست ابراز و اظهار مينمايد

تمنى به «لو»

و در برخى اوقات بواسطه كلمه (لو) تمنى واقع مى‌شود مانند: لو تأتينى فتحدثنى، بنصب [تحدثنى‌] زيرا تقدير فان تحدّثنى است چه آنكه نصب قرينه است براينكه [لو] در اين مثال بمعناى اصلى خودش نمى‌باشد زيرا مضارع بعد از [لو] بواسطه [ان‌] مقدّره هرگز منصوب نميشود بلكه تنها بعد از شش چيز [ان‌] مقدره آن را نصب ميدهد و از آن شش چيز تنها معنائى كه مناسب با [لو] است تمنى مى‌باشد.

شرح فارسى:

توضيح‌

قوله: على نفس الكلام: يعنى انشاء گاهى به معناى اسمى و آن كلامى است كه براى نسبت واقع در آن خارجى نباشد كه نسبت با آن مطابقت كرده يا تطابقى نداشته باشد.

قوله: على ما هو فعل المتكلم: يعنى انشاء بمعناى مصدرى استعمال مى‌گردد و آن عبارتست از اطلاق و القاء چنين كلامى.

قوله: كما ان الاخبار كذلك: يعنى اخبار نيز داراى دو معنا است: